Kabul ve Kararlılık Yaklaşımı (ACT)

Üçüncü dalga bilişsel davranışçı yaklaşımlardan biri olan ACT'ın, acıyı kabul etme ve değerlere uygun yaşama felsefesini öğrenin.

ACT Nedir?

Kabul ve Kararlılık Yaklaşımı (ACT), Steven Hayes tarafından geliştirilen ve son yıllarda büyük bir ivme kazanan 'üçüncü dalga' bilişsel davranışçı modellerden biridir.

ACT'ın amacı, belirtileri veya acıyı yok etmek değildir. Geleneksel psikolojinin aksine ACT, olumsuz düşünceleri veya duyguları kontrol etmeye çalışmanın, asıl ıstırabı (suffering) yaratan şey olduğunu savunur. Temel hedef, 'psikolojik esnekliği' artırmaktır.

Acı (Pain) ve Istırap (Suffering) Ayrımı

ACT felsefesine göre, insan olmanın doğasında acı çekmek (üzüntü, kaygı, hayal kırıklığı, hastalık) kaçınılmazdır. Bu temiz acıdır (clean pain). Ancak biz bu doğal acıyı hissetmemek için çabaladığımızda, kaçtığımızda veya 'neden ben' diye direndiğimizde, üzerine 'ıstırap' (dirty pain) ekleriz.

Acıyı kontrol etmeye çalışmak, bataklıkta çırpınmaya benzer; ne kadar çırpınırsanız o kadar dibe çekilirsiniz. ACT, bataklıkta çırpınmayı bırakıp dik durmayı öğretir.

Kabul: Sorunun Çözümü

Kabul, pes etmek veya boyun eğmek demek değildir. İstenmeyen özel deneyimlere (düşünceler, duygular, anılar) karşı mücadeleyi bırakıp, onlara alan açmaktır. Kaygınızı hissetmemeye çalışmak yerine, 'Şu an içimde kaygı var ve bu bana zarar veremez' diyebilmektir.

Duygular, içimizden geçen hava durumu gibidir. Gökyüzü (farkındalığımız) fırtınalardan zarar görmez; fırtına gelir, şiddetlenir ve geçer.

Değerler Doğrultusunda Eyleme Geçmek

ACT'ın ikinci büyük bileşeni 'kararlılık' kısmıdır. Acınız veya kaygınız varken bile, sizin için gerçekten önemli olan değerler doğrultusunda adımlar atabilmektir. Değerler, ulaşılacak hedefler değil, yaşam boyu izlenecek pusulalardır (örneğin: sevgi dolu bir eş olmak, öğrenmeye açık olmak).

Kaygının tamamen geçmesini beklerseniz, hayatı yaşamayı kaçırırsınız. ACT şunu sorar: 'Tüm bu zor duyguları ve düşünceleri de çantana koyup, değer verdiğin hayatı yaşamaya doğru bir adım atabilir misin?'

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi ya da psikiyatrik bir değerlendirmenin yerine geçmez. Belirtileriniz yoğunsa veya günlük yaşamınızı zorlaştırıyorsa bir hekime başvurmanız önerilir.