Kurban Psikolojisinden Çıkmak: Sorumluluk Almak

Hayatın kontrolünü elinize almanın en önemli adımı olan sorumluluk duygusu ve kurban zihniyetinden kurtulmanın yolları.

Kurban Zihniyeti Nedir?

Kurban psikolojisi (veya kurban zihniyeti), kişinin hayattaki olumsuz olayların sürekli olarak kendi kontrolü dışındaki faktörlerden kaynaklandığına inanmasıdır. 'Patronum beni sevmiyor', 'Şanssız doğmuşum', 'Ekonomi yüzünden başaramıyorum' gibi söylemler bu zihniyetin yansımalarıdır.

Elbette sistemik sorunlar, şans ve diğer insanların eylemleri hayatımızı etkiler. Gerçekten mağdur olduğumuz (travma, haksızlık, hastalık) durumlar vardır. Ancak kurban zihniyeti, mağduriyetin bir kimlik haline gelmesi ve kişinin kendi değişim gücünü (agency) reddetmesidir.

Kontrol Odağı: İçsel vs. Dışsal

Psikolojide 'Kontrol Odağı' (Locus of Control) kavramı, hayatımızın gidişatını neyin belirlediğine inandığımızı ifade eder. Dışsal kontrol odağına sahip kişiler, hayatı kaderin, şansın veya başkalarının yönettiğine inanır (Kurban psikolojisi).

İçsel kontrol odağına sahip kişiler ise, sonuçları büyük ölçüde kendi çabalarının, kararlarının ve yeteneklerinin belirlediğine inanırlar. Araştırmalar, içsel kontrol odağına sahip bireylerin daha mutlu, daha başarılı ve strese karşı daha dayanıklı olduğunu göstermektedir.

Kurban Olmanın Gizli Faydaları (İkincil Kazanç)

İnsanlar neden kurban rolünde kalır? Çünkü bu rolün gizli faydaları (ikincil kazanç) vardır. En büyük faydası, sorumluluk almaktan ve hata yapma riskinden kurtarmasıdır. Suçlayacak bir 'kötü adam' veya 'sistem' varsa, sizin değişmek, çabalamak veya risk almak için terlemenize gerek kalmaz.

Ayrıca, mağduriyet hikayeleri diğer insanlardan şefkat, ilgi ve destek almanızı sağlar. Ancak bu kısa vadeli ilgi, uzun vadede çaresizlik hissini ve çökkünlüğü derinleştirir.

Sorumluluk Almak Güçlenmektir

Sorumluluk almak, suçu üstlenmek demek değildir. Başına gelen kötü olaylar senin suçun olmayabilir, ancak onlara nasıl tepki vereceğin (response-ability / yanıt verebilme yeteneği) senin sorumluluğundur.

Kurban döngüsünden çıkmak için dilinizi değiştirin. 'Bunu bana neden yaptılar?' sorusunu 'Şu anki koşullarda yapabileceğim en iyi şey nedir?' sorusuyla değiştirin. Hayatın direksiyonuna geçmek, bazen kaza yapma riskini göze almaktır, ama en azından nereye gideceğinize siz karar verirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi ya da psikiyatrik bir değerlendirmenin yerine geçmez. Belirtileriniz yoğunsa veya günlük yaşamınızı zorlaştırıyorsa bir hekime başvurmanız önerilir.