Mükemmeliyetçilik ve Stres Döngüsü

Mükemmeliyetçiliğin başarıyı değil tükenmişliği nasıl beslediğini ve 'yeterince iyi' kavramının psikolojik faydalarını öğrenin.

Mükemmeliyetçilik Bir Erdem midir?

Toplumda mükemmeliyetçilik genellikle olumlu bir özellik, sıkı çalışmanın ve yüksek standartların göstergesi olarak kabul edilir. İş görüşmelerinde sıkça 'en büyük zayıflığım mükemmeliyetçi olmam' yanıtı verilir. Ancak klinik anlamda mükemmeliyetçilik bir erdem değil, kronik bir stres kaynağıdır.

Mükemmeliyetçiliğin temelinde mükemmelliğe ulaşma arzusu değil, başarısızlık ve reddedilme korkusu yatar. Kişi, ancak kusursuz olursa sevilmeye, takdir edilmeye ve onaylanmaya layık olduğuna inanır.

Mükemmeliyetçilik Döngüsü

Mükemmeliyetçi döngü şu şekilde işler: Kişi ulaşılması imkansız standartlar belirler. Bu yüksek hedefler yoğun kaygı ve başaramama korkusu yaratır. Korku nedeniyle işi ertelemeye (procrastination) başlar. Son anda paniğe kapılarak işi tamamlar veya hiç yapamaz.

Sonuç ne olursa olsun (başarılı olsa bile), kişi tatmin olmaz. 'Daha iyisini yapabilirdim' veya 'Bu sefer şans eseri oldu' diyerek başarısını küçümser ve bir sonraki sefer için daha yüksek standartlar belirler.

Sağlıklı Çaba ile Farkı

Sağlıklı hedef odaklılık (adaptive perfectionism), elinden gelenin en iyisini yapmaya çalışmak, süreçten keyif almak ve başarısızlıkları öğrenme fırsatı olarak görmektir. Nevrotik (maladaptive) mükemmeliyetçilik ise tamamen sonuca odaklıdır ve kişinin değerini o sonuca bağlar.

Mükemmeliyetçiler hatalara karşı sıfır tolerans gösterirler. Hata yapmak onlar için bir eylemin sonucu değil, kendi kimliklerinin bir eksikliği ('Ben başarısızım') olarak kodlanır.

'Yeterince İyi' Kavramı

Mükemmeliyetçiliğin panzehiri vasatlık değil, İngiliz psikanalist Donald Winnicott'un ortaya attığı 'yeterince iyi' (good enough) kavramıdır. Her şeyin yüzde 100 mükemmel olması gerekmez; yüzde 80 oranında tamamlanmış bir iş, hiç başlamamış kusursuz bir projeden her zaman daha iyidir.

Kendinize hata yapma izni verin. Mükemmeliyetçi düşünceyi fark ettiğinizde kendinize şu soruyu sorun: 'Bu işin gerçekten kusursuz olmasına gerek var mı, yoksa sadece bitirilmesi mi gerekiyor?' Şefkatli bir iç ses, mükemmeliyetçiliğin en güçlü panzehiridir.