Savunma Mekanizmaları: Kendimizi Nasıl Kandırıyoruz?

Zihnimizin, acı veren gerçeklerden ve kaygıdan korunmak için kullandığı psikolojik kalkanları (bastırma, yansıtma, inkar) inceleyin.

Zihnin Acıdan Kaçış Stratejileri

Hayatımızda kabul etmesi çok zor (benliğimizi tehdit eden) bir gerçekle, travmayla veya suçluluk duygusuyla karşılaştığımızda yoğun bir kaygı (anksiyete) yaşarız. Zihin (Ego), bu kaygıdan parçalanmamak ve bizi korumak için bilinçdışı kalkanlar geliştirir.

Sigmund Freud ve kızı Anna Freud tarafından tanımlanan bu kalkanlara 'Savunma Mekanizmaları' denir. Savunma mekanizmaları tamamen normal ve hayatta kalmamız için gereklidir; ancak sorun, gerçekliği aşırı çarpıttıklarında ve hayatımızda uyumsuzluk (nevroz) yarattıklarında başlar.

En Yaygın Mekanizmalar: İnkar ve Bastırma

İnkar (Denial): Gerçeğin çok acı olduğu durumlarda, kişinin olayı hiç yaşanmamış gibi yok saymasıdır. Örneğin, eşi vefat eden birinin her akşam sofraya onun için de tabak koyması veya alkolik birinin 'İstediğim zaman bırakırım, sorunum yok' demesidir.

Bastırma (Repression): En temel savunma mekanizmasıdır. Travmatik anıların veya kabul edilemez arzuların tamamen unutulması, bilinçdışına itilmesidir. Çocukluğunda istismara uğrayan birinin o yılları (o acıyı hissetmemek için) hiç hatırlamamasıdır.

Yansıtma (Projection) ve Mantığa Bürüme (Rationalization)

Yansıtma: Kişinin kendi içindeki (kendisine yakıştıramadığı) kötü veya kabul edilemez duyguyu, bir başkasındaymış gibi algılamasıdır. Kendisi aldatmaya meyilli bir eşin, partnerini sürekli (hastalıklı şekilde) onu aldatmakla suçlaması (kendi pisliğini başkasına atması) buna örnektir.

Mantığa Bürüme: Kabul edilemez bir davranışı, akla uygun ve haklı bahaneler bularak meşrulaştırmaktır. Sınavdan kalan bir öğrencinin 'Çalışmadım' demek yerine, 'Hoca bana taktı, sorular zaten müfredat dışıydı' demesidir.

Olgun Savunma Mekanizmaları

Tüm savunma mekanizmaları kötü değildir. Yüceltme (Sublimation) ve Mizah (Humor) en olgun savunma mekanizmalarıdır. Yüceltme, ilkel ve saldırgan dürtülerin (öfke gibi) toplumsal olarak faydalı alanlara (spora veya sanata) yönlendirilmesidir.

Psikolojik danışmanlık süreci, kişinin hangi ilkel savunma mekanizmalarını kullanarak gerçeklikten kaçtığını (hayatını sabote ettiğini) fark etmesi ve bu kalkanları indirerek gerçeklerle (acıyla) yüzleşebilecek psikolojik dayanıklılığı kazanmasıdır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi ya da psikiyatrik bir değerlendirmenin yerine geçmez. Belirtileriniz yoğunsa veya günlük yaşamınızı zorlaştırıyorsa bir hekime başvurmanız önerilir.